อักขรวิธีไทย

หนังสือเล่มนี้ปรับปรุงแก้ไขจากรายงานการวิจัยที่เขียนขึ้นระหว่างที่ผู้เขียนลาไปปฏิบัติงานเพื่อเพิ่มพูนความรู้ทางวิชาการในปีพ.ศ.2548  เพื่อทำวิจัยเรื่อง“ระบบการถอดอักษรระหว่างภาษาไทยและภาษาอังกฤษ: แนวทางและการพัฒนา” ซึ่งเป็นโครงการวิจัยที่ได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยและสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา ในระหว่างเดือนกรกฎาคม 2546 – มิถุนายน 2548  งานวิจัยที่ทำนั้นเน้นศึกษาและพัฒนาโปรแกรมถอดอักษรไทยเป็นโรมันและโปรแกรมทับศัพท์ภาษาอังกฤษเป็นไทย งานวิจัยนี้เริ่มต้นจากความต้องการใช้งานจริง โดยผู้วิจัยคิดว่าปัญหาของการถอดอักษรที่แตกต่างกันแม้ว่าทางราชบัณฑิตยสถานจะได้วางหลักเกณฑ์การถอดอักษรเอาไว้แล้ว มีสาเหตุจากการที่คนทั่วไปมักละเลยไม่ใช้หลักเกณฑ์ที่วางไว้และเลือกถอดอักษรเองตามสะดวก แต่หากสามารถพัฒนาโปรแกรมดังกล่าวได้ ก็จะได้เครื่องมืออำนวยความสะดวกในการถอดอักษรระหว่างภาษาไทยและอังกฤษได้ ซึ่งจะช่วยให้การถอดอักษรระหว่างภาษาไทยและอังกฤษเป็นไปตามมาตรฐานมากขึ้น โดยผลที่ได้จากโครงการในส่วนของโปรแกรมถอดอักษรไทยเป็นโรมันนั้นสามารถทำงานได้ถูกต้องตามเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสถาน และได้เผยแพร่แก่สาธารณะให้ดาว์นโหลดโปรแกรมดังกล่าวไปใช้งานได้ฟรีที่ http://www.arts.chula.ac.th/~ling/tts/  ส่วนโปรแกรมทับศัพท์ภาษาอังกฤษนั้นได้ผลไม่ดีพอเท่าที่ต้องการ

ในการทำวิจัยดังกล่าว ผู้วิจัยจำเป็นต้องรวบรวมองค์ความรู้พื้นฐานเรื่องอักขรวิธีของภาษาไทยเพื่อนำมาสอนให้คอมพิวเตอร์เข้าใจอักขรวิธีภาษาไทย  การสอนให้คอมพิวเตอร์สามารถแยกแยะว่าข้อความภาษาไทยที่ให้นั้นถูกต้องตามหลักอักขรวิธีหรือไม่และควรจะอ่านอย่างไรนั้น จำเป็นต้องอาศัยองค์ความรู้ที่เป็นระบบมีขั้นตอนชัดเจนซึ่งผู้วิจัยได้สรุปจากการศึกษาค้นคว้าเอกสารและตำราไวยากรณ์ไทยต่างๆที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งต้องแก้ปัญหาคำต่างๆที่ไม่ได้อ่านออกเสียงตรงตามรูป สิ่งที่ผู้เขียนได้ระหว่างการทำวิจัยดังกล่าว คือ ได้เห็นความเป็นระบบของอักขรวิธีภาษาไทยซึ่งเป็นสิ่งที่บรรพชนได้วางหลักและให้คำอธิบายไว้อย่างเป็นระบบ ตรงกันข้ามกับระบบอักขรวิธีภาษาอังกฤษที่ผ่านการเปลี่ยนแปลงมามากจนทำให้รูปตัวเขียนและคำอ่านไม่สัมพันธ์กันชัดเจนเท่าภาษาไทย  หนังสือเล่มนี้เขียนขึ้นเพื่อเผยแพร่องค์ความรู้ดังกล่าว  โดยผู้เขียนหวังว่าการนำเสนอความรู้เกี่ยวกับอักขรวิธีภาษาไทยอย่างเป็นระบบชัดเจนจะทำให้ผู้อ่านทั่วไปสนใจและเข้าใจหลักภาษาไทยโดยเฉพาะเรื่องอักขรวิธีมากขึ้นและเห็นว่าไม่ใช่ความรู้โบราณที่น่าเบื่อแต่อย่างไร แต่กลับเต็มไปด้วยรายละเอียดอันซับซ้อนและมีความน่าสนใจไม่น้อยไปกว่าความรู้ในศาสตร์อื่นๆ 

            นอกจากเรื่องอักขรวิธีไทย  ความรู้เรื่องการถอดอักษรระหว่างภาษาไทยและภาษาอังกฤษก็เป็นเรื่องที่น่าสนใจที่จะช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจเรื่องหลักอักขรวิธีไทยได้ดีมากขึ้น  การถอดอักษรระหว่างภาษาเป็นกระบวนการที่ใช้สำหรับแปลงคำจากระบบภาษาหนึ่งมาสู่อีกระบบหนึ่ง โดยจะเป็นการแปลงคำจากภาษาต่างประเทศเข้ามาในระบบภาษานั้น เช่น  แปลงจากคำภาษาอังกฤษโดยเขียนใหม่ด้วยตัวอักษรไทย (Edward -> เอดเวิร์ด) หรือแปลงจากคำไทยเป็นภาษาอังกฤษโดยใช้ตัวอักษรโรมัน (สมชาย -> Somchai)  การถอดอักษรระหว่างภาษาจึงต้องอาศัยทั้งความรู้เรื่องตัวอักษรและระบบเสียงของทั้งสองภาษา  ความแตกต่างของระบบภาษาไทยและภาษาอังกฤษจึงทำให้การถอดอักษรระหว่างภาษาทั้งสองเป็นเรื่องซับซ้อน  เป็นที่ถกเถียงและมีระบบที่ใช้กันหลากหลาย  ซึ่งดูเหมือนเป็นสิ่งที่คนทั่วไปยังไม่เข้าใจมากนัก  ผู้เขียนจึงพยายามรวบรวมระบบการถอดอักษรแบบต่างๆ  รวมทั้งนำเสนอข้อถกเถียงที่ผ่านมาเกี่ยวกับความคิดเห็นที่แตกต่างในเรื่องแนวทางการถอดอักษรตลอดจนถึงข้อวิตกกังวลเรื่องผลกระทบของระบบการถอดอักษรที่อาจเกิดขึ้นกับระบบอักขรวิธีไทยในอนาคต ซึ่งเป็นประเด็นที่น่าสนใจยิ่ง เพราะแม้ว่าการเปลี่ยนแปลงของภาษาจะเป็นเรื่องธรรมชาติ แต่เราก็สามารถคาดการณ์และวางแผนป้องกันไม่ให้อักขรวิธีไทยเบี่ยงเบนจากระบบที่เป็นอยู่ได้ การเปลี่ยนวิธีการสะกดอย่างเช่น การไม่เขียนไม้ไต่คู้ร่วมกับรูปวรรณยุกต์ในปัจจุบันส่งผลให้เกิดความกำกวมของการอ่านสระสั้นยาว การทับศัพท์ภาษาอังกฤษที่ทำให้อ่านออกเสียงไม่ตรงตามรูปเขียนก็เช่นกัน ในระยะยาวแล้วย่อมส่งผลกระทบต่อหลักอักขรวิธีไทยอย่างมาก ผู้เขียนหวังว่าประเด็นต่างๆที่รวบรวมมาเสนอในที่นี้ คณาจารย์และผู้รู้ภาษาไทยทั้งหลายจะได้ร่วมกันคิดและวางแผนนโยบายภาษาอย่างรัดกุมเพื่อประโยชน์ของชนรุ่นหลัง

            หนังสือเล่มนี้ประกอบด้วยเนื้อหาสามส่วน  ส่วนแรกเป็นการนำเสนอความรู้พื้นฐานทางด้านอักขรวิธีภาษาไทย  ส่วนนี้กล่าวถึงระบบตัวเขียนในภาษาไทย  โดยเริ่มจากจำนวนตัวอักษรที่ใช้ในภาษาไทย  ซึ่งประกอบด้วยตัวอักษรพยัญชนะ  ตัวอักษรสระ ตัวอักษรวรรณยุกต์  และตัวอักษรพิเศษอื่นๆ  การวางตำแหน่งของตัวอักษรต่างๆ  การประสมอักษรในภาษาไทย  คำเป็นและคำตาย  ความสัมพันธ์ระหว่างอักษรสามหมู่และการผันวรรณยุกต์ในภาษาไทย  การใช้อักษรนำอักษรตาม  การใช้ตัวอักษรควบกล้ำ   ความสัมพันธ์ระหว่างรูปพยัญชนะ/สระกับเสียงพยัญชนะ/สระ   หลักในการออกเสียงอักษรนำอักษรตาม  และอักษรควบกล้ำ  โดยจะประมวลความเหมือนและความต่างที่มีการกล่าวถึงในเรื่องเหล่านี้เท่าที่พบในตำราไวยากรณ์ต่างๆ พร้อมทั้งเปรียบเทียบตัวอักษรนำ  อักษรตาม  และการควบกล้ำที่พบจริงจากข้อมูลตัวเขียนในพจนานุกรมไทย   ซึ่งกฎการประสมอักษรเหล่านี้สามารถนำไปประยุกต์ให้คอมพิวเตอร์อ่านคำไทยได้   จากนั้นจะนำเสนอคำที่เป็นปัญหาที่อ่านออกเสียงไม่ตรงตามรูป  ไม่เป็นไปตามกฎการออกเสียงอักษรนำอักษรตาม  เพราะคำเหล่านี้จะเป็นปัญหาสำหรับการประมวลผลภาษาตามกฎ 

            ส่วนที่สองกล่าวถึงการถอดอักษรจากไทยเป็นอังกฤษ โดยจะกล่าวถึงการถอดอักษรไทยเป็นโรมันตามเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสถาน  และการถอดอักษรไทยแบบอื่นๆ เช่น ระบบการถอดอักษรไทยของศาสตราจารย์  ยอร์ช เซเดส์  ระบบการถอดอักษรไทยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ระบบการถอดอักษไทยที่ใช้ในห้องสมุดต่างประเทศ รวมไปถึงระบบการถอดอักษรไทยอื่นๆ ตามที่พบใช้จริง เช่น  การถอดเพลงไทยคาราโอเกะ  ซึ่งจะได้กล่าวเปรียบเทียบความแตกต่างของการถอดอักษรไทยในระบบต่างๆ  และวัตถุประสงค์การใช้ที่แตกต่างกันไป  รวมถึงผลการประเมินการถอดอักษรไทยเป็นโรมันที่พบในการเขียนชื่อและนามสกุลไทย

            ส่วนที่สามกล่าวถึงการถอดอักษรจากคำอังกฤษเป็นไทยหรือการทับศัพท์ภาษาอังกฤษเป็นไทย โดยจะกล่าวถึงเกณฑ์การทับศัพท์ภาษาอังกฤษตามเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสถาน  การทับศัพท์ในระบบอื่นๆ เช่น การทับศัพท์ทางการแพทย์  การทับศัพท์แบบถ่ายเสีบง  และการทับศัพท์ที่พบในเอกสารของราชบัณฑิตยสถาน  ซึ่งจะได้กล่าวเปรียบเทียบความแตกต่างของการทับศัพท์ที่พบ  และอภิปรายถึงปัญหาและผลกระทบของการทับศัพท์ภาษาอังกฤษที่อาจมีต่อระบบอักขรวิธีไทย

วิโรจน์ อรุณมานะกุล

7 เมษายน 2550